بسم الله الرحمن الرحیم
مقدمه

گفته میشود كه یكی از بنیادیترین مفاهیم در علوم انسانی و بهخصوص در علم سیاست مفهوم عدالت است. این سخن گزاف نیست زیرا كه اهمیت عدالت و نقش تعیین كنندة آن در اجتماع غیرقابل انكار میباشد. میتوان غرض را با این عبارت بیان كرد كه مبحث عدالت در مركز منظومة فكری اندیشمندان سیاسی واقع شده است.
عدل صفتی است كه هم نزد خالق محبوب است و هم نزد مخلوق و خدا خود را با این صفت ستوده است.[1]
در نگاهی به همة ادیان، اعم از آسمانی و غیرآسمانی، ما شاهد هستیم كه همگی به عنصر مهم عدالت توجه كردهاند و از آن یا به عنوان اصلیترین هدف و یا یكی از اهداف مهم نام بردهاند.
در دین اسلام هم این بحث از نظر دور نمانده و تعداد 29 ایه از ایات قرآن مستقیماً دربارة عدالت نازل شده است و حدود 290 ایة دگر هم در مورد ظلم كه ضد عدالت میباشد، نازل شده است. در مجموع میتوان ادعا كرد كه حدود یك دهم از ایات قرآن یا بهطور مستقیم و یا بهطور غیرمستقیم به این بحث اشاره دارند و این امر نشان دهندة اهمیت آن در دین اسلام میباشد.
البته عدالت امری است كه اگر دین اسلام هم به آن اشاره نمینمود، حقیقت بودن آن صدمهای نمیدید.[2]
این حقیقت همواره بهعنوان یكی از عناصر اصلی و تفكیكناپذیر مباحث سیاسی و قدرت سیاسی بهشمار آمده و میتوان آن را به عنوان فصل ممیز زور و مشروعیت قدرت و اطاعت مردم دانست.
اگر ما به این واژه از جنبة تاریخی هم نظر كنیم خواهیم دید كه همواره در طول تاریخ جدال عدالتطلبان و ظالمان وجود داشته و در هیچ دورة تاریخی مردم از آرزوی جهان پر از عدالت دور نماندهاند. البته در طول تاریخ همواره مظلومان بودهاند كه این گوهر كمیاب را جستجو كردهاند و هرگاه هم كه به آن دست یازیدهاند، از آن با تمام وجود دفاع كردهاند. شهید مطهری(ره) كه خود تمام وجود خویش را وقف این هدف كرده بود، در این رابطه میگوید: «اندیشه، تابع شكم است. محال است كه یك برخوردار مرفه, از اصل عدل دفاع كند همچنانكه محال است كه یك محروم زجر كشیده منكر اصالت عدل بشود.»[3] آدمی هرگاه در مقابل ظلم و جنایت و كفر و فساد قرار گرفت و از آنها رنج برد، شوق عدالت و حقیقت در او بیدار میشود.[4]
توجه: در این نوشتار سعی شده از دو منبع اصیل و گرانقدر بهرهبرداری بیشتری شود، یكی كتاب وزین نهجالبلاغه، كه عظمت آن بر هیچ كس پوشیده نیست و دیگری هم آثار معلم شهیدمرتضیمطهری(ره) كه خدمات او به اسلام و انقلاب و بیان واضح و شیوا و ذهن تیزبین او در تفسیر متون دینی جای هیچگونه ابهامی ندارد.
ادامه مطلب